Participatie
Het thema van het congres was het benutten van de kracht in de samenleving. Dat kun je nogal uiteenlopend in vraagstellingen omzetten: het woord “participatie” viel me wat te vaak. In veel gemeenten wordt vrij krampachtig getracht de participatie van de burger te vergroten. Maar waarom zou dat precies moeten?  Waarom moet de burger persé deelnemen aan een spel waarvan hij de mop niet in ziet? Ik leerde vroeger van mijn docenten dat de burger heus wel participeert, als het maar als zinvol en effectief  wordt ervaren. Het woord participatie roept een verdenking op, n.l. dat het vooral een strategie is waarmee vermolmde bestuursvormen zichzelf pogen te legitimeren.

Maar doet dat vermoeden recht aan die duizenden vrijwilligers in verenigingen, die duizenden die in verzorgings en verpleeghuizen hand en spandiensten verrichten? Neen. Zonder inzet van deze “participanten” stort onze wereld in. Rutte haast zich altijd dat er bij te zeggen. Een spreker, de filosoof Gabriel van den Brink beperkte zich tot drie stellingen: ‘er is in Nederland zeer veel praktisch idealisme, in de publieke sfeer komt dat onvoldoende tot uiting, daarom moeten we de civil society opnieuw uitvinden’. Hij citeerde Schnabel: ”Met mij gaat het goed, maar met ons gaat het slecht”. Dat is inderdaad een bizarre houding. Ook mooi vond ik zijn eigen formule: “de economen hebben de publieke zaak gekaapt.” Dubbelzinnig is het wel: als wij zoveel idealisme en vrijwilligers hebben in ons land, waarom moet de ‘civil society’ dan opnieuw worden uitgevonden? Die contradictie bleef wat hangen.

Openbaar bestuur
Het probleem is ook van de andere kant te benaderen: als je een kleine en effectieve overheid wilt, hoe zou dat dan moeten? Winsemius stapte met een hockeystick het podium op. Kan de marathonloper geen stok gebruiken als hij geblesseerd is? Maar er kwam een act: Winsemius liet even zien wat hockeystick-management is. Hij balanceerde de stick op een vinger. Ieder gezond mens kan het, maar je moet de ogen wel open houden, onmiddellijke en continu reageren en “niet langs het hoofdkantoor”. Fouten maak je voortdurend, maar als je er snel op reageert, ben je toch effectief. Het was een kleine voorpublicatie van het WRR-rapport dat deze maand verschijnt. Het is een mooi beeld van een kleine en effectieve overheid.

Maar levert een kleine en snelle overheid voldoende prestaties? Steven de Waal liet een lijst van initiatieven zien van ondernemers, die je filantropisch kunt noemen, met een grote variatie: Boymans van Beuningen, Baan, Cruyff, Gates foundations, Restovanharte, maar ook de Zonnestraal. Voor wie het niet weet: de Zonnestraal was een sanatorium voor diamantslijpers in Amsterdam, met vakbondsmiddelen gebouwd en recent overgenomen als architectuurmonument door de Alliantie (een grote woningcorporatie) en geleidelijk in herontwikkeling.  Er zal meer moeten worden geinvesteerd door het bedrijfsleven in onze samenleving, zoals in Japan.

Een kleinere overheid moet zich ook van maatschappelijke organisaties bedienen, maar: “de liefde voor het maatschappelijk middenveld is over”, zei de Waal, en wie zich de verhouding tussen de politiek en de woningcorporaties realiseert, ziet in hoe waar dat is. We doen wel aan decentralisatie, maar altijd met rampzalige kortingen, zei Winsemius, en wie een beetje aan lokale politiek doet weet hoe waar dat is. Gezegd wordt dat de krimp kansen biedt op innovatie, maar dat is niet de goede volgorde zegt Van den Brink: eerst innovatie en dan de besparing incasseren.

Op de tweede dag stal Frido Kraanen van PGGM de show: er is ruimte voor bedrijven met een “moreel kompas”. Kan dat dan op de markt, waar PGGM rendement moet scoren? Nou en of. Toen bleek dat pensioenvermogen in clusterbommen werd belegd, kwamen de leden in het geweer: “ik ben niet levenslang bezig met gezondheid om mijn pensioengeld in wapenindustrie te investeren”. Dat leidde tot een grondige heroverweging van bijna alles dat vanzelf sprak. Want moet de PGGM niet gewoon zorgen voor pensioenen? Nou neen, als je de belanghebbenden vraagt naar een goede oude dag, willen ze vitaliteit en niet eenzaam worden. De vraag was: kan PGGM daarbij helpen?

Ineens een verrassing: ik loop al tijden met de gedachte dat de ICT revolutie ons de kans geeft op een nieuwe manier (deel) markten te organiseren, ongeveer volgens het model van Marktplaats. Zou je de vraag naar verpleegkundige en huishoudelijke diensten niet weer centraal kunnen zetten  en daardoor het aanbod kunnen herstructureren? Nu is het aanbod een versteende en weinig efficient geheel van zorgaanbieders, indicatieproblemen, ambtelijk gedoe  en geldstromen. Maak dat simpeler, door een overzichtelijke digitale markt van vraag en aanbod, zoals door economen al eeuwen bepleit. Nu kunnen we dat. Tot mijn grote vreugde hebben PGGM, Achmea, CZ en Rabo een experiment in opbouw, waarmee precies dit thema wordt onderzocht. Daar word ik weer vrolijk van.

Verschilmakers
Ik was benieuwd naar ontwikkeling in het denken bij BZK. Tenslotte was daar een volslagen mislukte campagne “burgerschap” uitgevoerd, ten tijde van Guusje ter Horst. Was daar een nieuwe gedachte ontstaan? Ik was benieuwd naar het begrip “Agenda Burgerschap”, maar ik kreeg helaas slechts een stortvloed van onhistorische, positieve anekdotes.

Wie ben ik om dat zo boosaardig te zeggen? Ik was in de jaren toen welzijn nog werd bevorderd door CRM “opbouwwerker” en verdiende mijn brood met “samenlevingsopbouw”. Inmiddels zijn dat ouderwetse begrippen geworden, maar de thematiek is toch echt hetzelfde. Hoe krijg je de energie die in de samenleving zit, op een positieve manier achter de voordeur vandaan? In Amsterdam Zuid Oost deden we dat met lokale omroep, niet omdat we het leuk vonden omroepje te spelen, maar omdat we sociale doelen nastreefden. Geen woord over die traditie, geen woord over de uitvindingen van vroeger en de rijkssubsidies daarop: zwak voor een ministerie dat zegt iets met burgerschap te willen.

In de workshop van de Tilburgse school voor Politiek en Bestuur werd het onderzoek naar “Best Persons” toegelicht: de verschilmakers in de wijk. Wie zijn dat, hoe vind je ze, hoe werken ze? Ik denk, met de profeet van het opbouwwerk Saul Alinsky, een goede activist manifesteert zich wel en hij kent de trucs, de verschillende talen en maakt zich eigen wat hij nodig heeft. Maar ik werd tegengesproken door wat oudere professionals, gelukkig. Het waren twee bijzondere dagen: een hutspot van oud, jong, ervaren, onervaren. Dat was goed, want die combinatie vinden we zelden op een studiedag. Inhoudelijk was het goed georganiseerd, met uitstekende thematische verbanden en sprekers. Voor mij als overjarige professional had de theoretische en historische voorbereiding nog wel wat verfijnder gekund. Want met de denkers over een kleinere overheid aan de macht, zal er steeds meer maatschappelijk initiatief uit het middenveld en van bedrijven nodig zijn.

Tom van Doormaal
Sargasso

Participatie
Het thema van het congres was het benutten van de kracht in de samenleving. Dat kun je nogal uiteenlopend in vraagstellingen omzetten: het woord “participatie” viel me wat te vaak. In veel gemeenten wordt vrij krampachtig getracht de participatie van de burger te vergroten. Maar waarom zou dat precies moeten?  Waarom moet de burger persé deelnemen aan een spel waarvan hij de mop niet in ziet? Ik leerde vroeger van mijn docenten dat de burger heus wel participeert, als het maar als zinvol en effectief  wordt ervaren. Het woord participatie roept een verdenking op, n.l. dat het vooral een strategie is waarmee vermolmde bestuursvormen zichzelf pogen te legitimeren.

Maar doet dat vermoeden recht aan die duizenden vrijwilligers in verenigingen, die duizenden die in verzorgings en verpleeghuizen hand en spandiensten verrichten? Neen. Zonder inzet van deze “participanten” stort onze wereld in. Rutte haast zich altijd dat er bij te zeggen. Een spreker, de filosoof Gabriel van den Brink beperkte zich tot drie stellingen: ‘er is in Nederland zeer veel praktisch idealisme, in de publieke sfeer komt dat onvoldoende tot uiting, daarom moeten we de civil society opnieuw uitvinden’. Hij citeerde Schnabel: ”Met mij gaat het goed, maar met ons gaat het slecht”. Dat is inderdaad een bizarre houding. Ook mooi vond ik zijn eigen formule: “de economen hebben de publieke zaak gekaapt.” Dubbelzinnig is het wel: als wij zoveel idealisme en vrijwilligers hebben in ons land, waarom moet de ‘civil society’ dan opnieuw worden uitgevonden? Die contradictie bleef wat hangen.

Openbaar bestuur
Het probleem is ook van de andere kant te benaderen: als je een kleine en effectieve overheid wilt, hoe zou dat dan moeten? Winsemius stapte met een hockeystick het podium op. Kan de marathonloper geen stok gebruiken als hij geblesseerd is? Maar er kwam een act: Winsemius liet even zien wat hockeystick-management is. Hij balanceerde de stick op een vinger. Ieder gezond mens kan het, maar je moet de ogen wel open houden, onmiddellijke en continu reageren en “niet langs het hoofdkantoor”. Fouten maak je voortdurend, maar als je er snel op reageert, ben je toch effectief. Het was een kleine voorpublicatie van het WRR-rapport dat deze maand verschijnt. Het is een mooi beeld van een kleine en effectieve overheid.

Maar levert een kleine en snelle overheid voldoende prestaties? Steven de Waal liet een lijst van initiatieven zien van ondernemers, die je filantropisch kunt noemen, met een grote variatie: Boymans van Beuningen, Baan, Cruyff, Gates foundations, Restovanharte, maar ook de Zonnestraal. Voor wie het niet weet: de Zonnestraal was een sanatorium voor diamantslijpers in Amsterdam, met vakbondsmiddelen gebouwd en recent overgenomen als architectuurmonument door de Alliantie (een grote woningcorporatie) en geleidelijk in herontwikkeling.  Er zal meer moeten worden geinvesteerd door het bedrijfsleven in onze samenleving, zoals in Japan.

Een kleinere overheid moet zich ook van maatschappelijke organisaties bedienen, maar: “de liefde voor het maatschappelijk middenveld is over”, zei de Waal, en wie zich de verhouding tussen de politiek en de woningcorporaties realiseert, ziet in hoe waar dat is. We doen wel aan decentralisatie, maar altijd met rampzalige kortingen, zei Winsemius, en wie een beetje aan lokale politiek doet weet hoe waar dat is. Gezegd wordt dat de krimp kansen biedt op innovatie, maar dat is niet de goede volgorde zegt Van den Brink: eerst innovatie en dan de besparing incasseren.

Op de tweede dag stal Frido Kraanen van PGGM de show: er is ruimte voor bedrijven met een “moreel kompas”. Kan dat dan op de markt, waar PGGM rendement moet scoren? Nou en of. Toen bleek dat pensioenvermogen in clusterbommen werd belegd, kwamen de leden in het geweer: “ik ben niet levenslang bezig met gezondheid om mijn pensioengeld in wapenindustrie te investeren”. Dat leidde tot een grondige heroverweging van bijna alles dat vanzelf sprak. Want moet de PGGM niet gewoon zorgen voor pensioenen? Nou neen, als je de belanghebbenden vraagt naar een goede oude dag, willen ze vitaliteit en niet eenzaam worden. De vraag was: kan PGGM daarbij helpen?

Ineens een verrassing: ik loop al tijden met de gedachte dat de ICT revolutie ons de kans geeft op een nieuwe manier (deel) markten te organiseren, ongeveer volgens het model van Marktplaats. Zou je de vraag naar verpleegkundige en huishoudelijke diensten niet weer centraal kunnen zetten  en daardoor het aanbod kunnen herstructureren? Nu is het aanbod een versteende en weinig efficient geheel van zorgaanbieders, indicatieproblemen, ambtelijk gedoe  en geldstromen. Maak dat simpeler, door een overzichtelijke digitale markt van vraag en aanbod, zoals door economen al eeuwen bepleit. Nu kunnen we dat. Tot mijn grote vreugde hebben PGGM, Achmea, CZ en Rabo een experiment in opbouw, waarmee precies dit thema wordt onderzocht. Daar word ik weer vrolijk van.

Verschilmakers
Ik was benieuwd naar ontwikkeling in het denken bij BZK. Tenslotte was daar een volslagen mislukte campagne “burgerschap” uitgevoerd, ten tijde van Guusje ter Horst. Was daar een nieuwe gedachte ontstaan? Ik was benieuwd naar het begrip “Agenda Burgerschap”, maar ik kreeg helaas slechts een stortvloed van onhistorische, positieve anekdotes.

Wie ben ik om dat zo boosaardig te zeggen? Ik was in de jaren toen welzijn nog werd bevorderd door CRM “opbouwwerker” en verdiende mijn brood met “samenlevingsopbouw”. Inmiddels zijn dat ouderwetse begrippen geworden, maar de thematiek is toch echt hetzelfde. Hoe krijg je de energie die in de samenleving zit, op een positieve manier achter de voordeur vandaan? In Amsterdam Zuid Oost deden we dat met lokale omroep, niet omdat we het leuk vonden omroepje te spelen, maar omdat we sociale doelen nastreefden. Geen woord over die traditie, geen woord over de uitvindingen van vroeger en de rijkssubsidies daarop: zwak voor een ministerie dat zegt iets met burgerschap te willen.

In de workshop van de Tilburgse school voor Politiek en Bestuur werd het onderzoek naar “Best Persons” toegelicht: de verschilmakers in de wijk. Wie zijn dat, hoe vind je ze, hoe werken ze? Ik denk, met de profeet van het opbouwwerk Saul Alinsky, een goede activist manifesteert zich wel en hij kent de trucs, de verschillende talen en maakt zich eigen wat hij nodig heeft. Maar ik werd tegengesproken door wat oudere professionals, gelukkig. Het waren twee bijzondere dagen: een hutspot van oud, jong, ervaren, onervaren. Dat was goed, want die combinatie vinden we zelden op een studiedag. Inhoudelijk was het goed georganiseerd, met uitstekende thematische verbanden en sprekers. Voor mij als overjarige professional had de theoretische en historische voorbereiding nog wel wat verfijnder gekund. Want met de denkers over een kleinere overheid aan de macht, zal er steeds meer maatschappelijk initiatief uit het middenveld en van bedrijven nodig zijn.

Tom van Doormaal
Sargasso

In een jaar tijd heeft het LCB bestuur veel voor elkaar gekregen. Prominente inhoudelijke sprekers, veel (verschillende) interessante en interactieve workshops, een prachtige locatie en een groot publiek. Een dergelijk eindresultaat bereik je niet enkel met de inzet van acht studenten. Onze dank gaat daarom uit naar alle sprekers, workshopleiders, sponsoren en partners, dagcommissarissen en de vele mensen achter de schermen. Wij wensen het bestuur voor het LCB 2013 ontzettend veel succes. Natuurlijk nodigen we alle bezoekers van het LCB 2012 uit om volgend jaar naar Rotterdam te komen voor de dertiende editie van het Landelijk Congres der Bestuurskunde.

Tot slot, alle bezoekers zullen per e-mail een congresverslag krijgen gestuurd begin juni. Wilt u ook dit verslag ontvangen? Stuur dan een e-mail naar info@lcb.nl met daarbij in de onderwerptitel graag ‘congresverslag’ vermelden. Voor een impressie van het congres kunt u na het weekend de foto’s bekijken op deze website!

Tot volgend jaar,

Het LCB 2012 bestuur

Voor dinsdag 8 mei en woensdag 9 mei hebben we nog 15 kaarten over! Wilt u ook bij het bijna uitverkochte LCB zijn? Geef u dan snel op via de inschrijfpagina hier! U kunt nog gewoon uw workshopvoorkeuren doorgeven, wij zullen dan wanneer het nog mogelijk is, zoveel mogelijk rekening houden met uw voorkeur! De inschrijving gaat morgen, maandag 7 mei om 12.00 uur definitief dicht, wees er dus snel bij!

Je ziet ook initiatieven in netwerk constructies ontstaan, die ook wel publiek private partnerships heten. De mensen die dat trekken noem ik de regisseurs, die heel goed zijn in het mobiliseren en bij elkaar brengen van mensen, ideeën en bedrijven, zoals Roelof Wittink dat doet met de fietsambassade van www.dutchcycling.nl, waarmee Nederlandse fietsexpertise wereldwijd wordt gepromoot. Ik heb groot ontzag voor deze mensen die als een regisseur een toneelstuk kunnen maken met acteurs die zij vaak zelf bij elkaar zoeken en teksten die in interactie ontstaan. Dit zijn de mensen die ideeën in werkelijkheid helpen omzetten, het zijn de veranderaars, de volhouders en de mensen met een missie, zij een eerder blog www.demonchy.nl/2/post/2011/12/ode-aan-de-regisseurs.html.

De regisseurs zijn de mensen die wervend verhaal over hun initiatief kunnen vertellen en de partijen kunnen verleiden met elkaar aan de slag te gaan. En dan? Wat gaan we doen als we de partijen eenmaal bij elkaar hebben? Als één iemand de oplossing weet, is het eenvoudig: leg uit wat de  oplossing is, en maak een plan om dat uit te voeren.  Maar wat als er niet zomaar een oplossing voor handen is? Soms moeten partijen echt alle kennis die ze hebben samen brengen om een oplossing voor een probleem of kans te vinden. Dan moeten partijen met elkaar aan de slag, en komt een facilitator van pas.

Facilitators, en ik ben daar één van, vragen zich af wat de betrokkenen met elkaar moeten bespreken om tot een oplossing te komen, en wij maken werkvormen om dat snel te doen. Dat is handig bij ingewikkelde kwesties waar de partijen ieder zo hun eigen zienswijze over hebben. En meestal hebben de partijen ook hele verschillende belangen, waardoor de gesprekken soms maar moeizaam verlopen. Facilitators hebben werkvormen ontwikkeld waarmee deze puzzels soms snel kunnen worden opgelost.

Voor de regisseurs is het heel handig als ze deze werkvormen ook kennen, want dan kunnen ze daar in het ontwikkelproces van hun initiatief rekening mee houden. Vorige week heb ik een training voor regisseurs van een regionale ontwikkelingsorganisatie afgerond, en zij concludeerden dat het voor hun gemakkelijker is om in complexe situaties de besluitvorming stap voor stap vorm te geven. Ik hoop dat we tijdens het congres komende week gelegenheid hebben om ervaringen hierover uit te wisselen.

Charles de Monchy
Partner bij de Monchy & Bakker

De regisseurs zijn de mensen die wervend verhaal over hun initiatief kunnen vertellen en de partijen kunnen verleiden met elkaar aan de slag te gaan. En dan? Wat gaan we doen als we de partijen eenmaal bij elkaar hebben? Als één iemand de oplossing weet, is het eenvoudig: leg uit wat de  oplossing is, en maak een plan om dat uit te voeren.  Maar wat als er niet zomaar een oplossing voor handen is? Soms moeten partijen echt alle kennis die ze hebben samen brengen om een oplossing voor een probleem of kans te vinden. Dan moeten partijen met elkaar aan de slag, en komt een facilitator van pas.

Facilitators, en ik ben daar één van, vragen zich af wat de betrokkenen met elkaar moeten bespreken om tot een oplossing te komen, en wij maken werkvormen om dat snel te doen. Dat is handig bij ingewikkelde kwesties waar de partijen ieder zo hun eigen zienswijze over hebben. En meestal hebben de partijen ook hele verschillende belangen, waardoor de gesprekken soms maar moeizaam verlopen. Facilitators hebben werkvormen ontwikkeld waarmee deze puzzels soms snel kunnen worden opgelost.

Voor de regisseurs is het heel handig als ze deze werkvormen ook kennen, want dan kunnen ze daar in het ontwikkelproces van hun initiatief rekening mee houden. Vorige week heb ik een training voor regisseurs van een regionale ontwikkelingsorganisatie afgerond, en zij concludeerden dat het voor hun gemakkelijker is om in complexe situaties de besluitvorming stap voor stap vorm te geven. Ik hoop dat we tijdens het congres komende week gelegenheid hebben om ervaringen hierover uit te wisselen.

Charles de Monchy
Partner bij de Monchy & Bakker

Door te innoveren, scheppen we nieuwe spellen, nieuwe mogelijkheden, niches en kansen. Innoveren doorbreekt de keten van het geleidelijk evolueren – vergelijk dat met het elkaar de bal toeschuiven op het voetbalveld – door te trachten een revolutie te ontketenen – vergelijk dat met het vinden van nieuwe combinaties. Door te innoveren, verschoof het voetbalspel van de straat en het veld, naar de clubs en de stadions, naar de commercie en de handel. Daardoor kregen steeds meer mensen de mogelijkheid om “mee te doen”. Aannemers om stadions te bouwen, kleermakers om sportkleding te maken, bestuurders om aan “citymarketing” te doen. De auto heeft ons niet alleen vervoer gebracht, maar ook wegen, raffinaderijen, garages en APK-keuringen. De telefoon heeft ons via het bellen, de telefooncentrale en het mobieltje lagere transactiekosten gebracht. Dat heeft onze maatschappelijk ontwikkeling dramatisch gestimuleerd; een ontwikkeling die met internet en apps nog steeds niet aan haar eind is.

Innoveren bouwt sociaal kapitaal, kapitaal waar we allemaal van profiteren, door intellectuele waarde te scheppen. Dat is het creatieve spel. De ondernemer, uitvinder of initiatiefnemer, vindt creatief nieuwe combinaties, nieuwe mogelijkheden. En het is niet meer dan terecht dat de initiatiefnemer daarvan profiteert. “Winst”, leerde ik vroeger, “is de beloning voor de toekomst”. We moeten niet voor eigen gewin naar winst maximalisatie streven, maar omdat dat het beste is voor ons allemaal. Zie winst niet als een boekhoudkundig fenomeen– wat blijft er over na aftrek van de kosten? Dat is schaarste denken. Zie winst als maatschappelijk fenomeen – waar hebben we allemaal baat bij? Dat is aan overvloed doen. De initiatiefnemer krijgt zijn of haar deel. Maar, denk ik dan, daar gaat het haar of hem niet in eerste instantie om. Het gaat de initiatiefnemer in eerste instantie om nuttig te zijn voor anderen, voor de samenleving, voor elkaar. Door te innoveren winnen we met elkaar.

Aan iedere geslaagde innovatie gaat een goed idee vooraf. Achteraf is dat gemakkelijk te zien, wat een goed idee is. Maar hoe kunnen we dat vooraf zien? Daarover gaat een volgende bijdrage.

Jan Lelie, vergaderator bij mind@work – Samen Beslist Beter Besluiten
http://www.faciliteren-als-tweede-beroep.nl