Het vertrouwen van de burger in de overheid daalt. De burger moet iets drie of vier keer te horen krijgen voordat hij of zij ook daarin gaat geloven. De scepsis neemt toe, de burger gelooft niet meer in de regering die doet wat nodig is.

Bovendien zegt het PR-bureau Edelman dat in een samenleving waarin het vertrouwen erg laag is, het land ook in economisch opzicht slecht presteren. De EU staat op losse schroeven door het gebrek aan vertrouwen in de financiële markten. De overheid staat op zijn kop, door het gebrek aan vertrouwen van de kiezers. Maar ook door het gebrek aan vertrouwen tussen de politieke leiders onderling kan er niet doortastend ingegrepen worden in de publieke sector.

En wat nu? Moet nu het vertrouwen in de overheid daalt, de macht overgegeven worden aan academici en technische experts? Moeten zij het voor het zeggen krijgen in Nederland? Davied van Berlo, Programmamanager Ambtenaar 2.0 bij het ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, schreef een trendrapport voor RePublic waarin hij vijftien trends beschrijft voor de overheid 2.0 in 2012. Daarvan zullen twee voorspellingen worden besproken die inhoud geven aan de veranderingen die nodig zijn in Nederland gekeken naar het dalende vertrouwen in de overheid en het groeiende vertrouwen in academici en technische experts.

Willen de echte leiders opstaan…
Ten eerste zullen binnen de overheid de echte leiders op moeten staan. Het Nieuwe Werken heeft iedereen aan het denken gezet over leiderschap. Hoe stuurt de manager 2.0?
Leiderschapskwaliteiten zijn steeds lager in de organisatie nodig. Elke ambtenaar moet zijn rol in het speelveld van actoren vervullen.

Burgerparticipatie moet opgenomen worden in beleid.
Daarnaast zal in 2012 worden getracht om de ervaringen van experimenten als crowdsourcing en communities op te nemen in de reguliere werkwijze van overheidsorganisaties. Kennis van specifieke groepen burgers zal meer en meer ingezet worden bij projecten en bij beleidsvorming. Van burgerparticipatie naar beleid 2.0. Een nieuwe stimulans voor burgerparticipatie, mits bestuurders zich realiseren dat het wel een andere aanpak vraagt.
Door de social media zien mensen wat ze zelf kunnen. Ondernemers en overheid moeten inspelen op de werknemers. Dan kan volgens het PR-bureau Edelman het vertrouwen herwonnen worden van de burger én kan de overheid een leidende rol gaan spelen bij het oplossen van de crisis.

Het vertrouwen in de overheid daalt. Zal het vertrouwen weer stijgen wanneer de overheid zich herpakt en leiderschap gaat tonen. Of wanneer burgers en de kennis die zij hebben beter wordt ingezet in het maken van beleid? Het vertrouwen zal terug komen wanneer men gaat verbinden. Een eenvoudig concept: gebruik de kennis van de medewerker.

Er zijn vele kansen en mogelijkheden om de uitgaven te verlagen, efficiënter te werken en bestaande kennis beter te benutten. Bezuinigingen en inkrimping van de overheid zullen het thema blijven in 2012. Maar wat zal de trend worden in 2012? Zijn de bezuinigingen een stimulans om de kansen van de overheid 2.0 te benutten of juist een belemmering? Dat wordt de cruciale vraag voor dit jaar. Wat denk jij? Kom en discussieer mee op 8 en 9 mei in de Domkerk te Utrecht.

Naomi Wierts
Commissaris Public Relations
Landelijk Congres der Bestuurskunde

Bronnen:

- Berlo, D. van (04-01-2012). Trendrapport: 15 x overheid 2.0 in 2012. Geraadpleegd via www.republic.nl
- Eijsvogel, J. (28-01-2012). In de hele wereld vertrouwt men ‘iemand als ik’ meer dan regering. NRC Handelsblad, p. 8
- Redacteur onbekend (23-01-2012). Geloof in overheid daalt. NRC Handelsblad, p. 11

Het vertrouwen van de burger in de overheid daalt. De burger moet iets drie of vier keer te horen krijgen voordat hij of zij ook daarin gaat geloven. De scepsis neemt toe, de burger gelooft niet meer in de regering die doet wat nodig is.

Bovendien zegt het PR-bureau Edelman dat in een samenleving waarin het vertrouwen erg laag is, het land ook in economisch opzicht slecht presteren. De EU staat op losse schroeven door het gebrek aan vertrouwen in de financiële markten. De overheid staat op zijn kop, door het gebrek aan vertrouwen van de kiezers. Maar ook door het gebrek aan vertrouwen tussen de politieke leiders onderling kan er niet doortastend ingegrepen worden in de publieke sector.

En wat nu? Moet nu het vertrouwen in de overheid daalt, de macht overgegeven worden aan academici en technische experts? Moeten zij het voor het zeggen krijgen in Nederland? Davied van Berlo, Programmamanager Ambtenaar 2.0 bij het ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, schreef een trendrapport voor RePublic waarin hij vijftien trends beschrijft voor de overheid 2.0 in 2012. Daarvan zullen twee voorspellingen worden besproken die inhoud geven aan de veranderingen die nodig zijn in Nederland gekeken naar het dalende vertrouwen in de overheid en het groeiende vertrouwen in academici en technische experts.

Willen de echte leiders opstaan…
Ten eerste zullen binnen de overheid de echte leiders op moeten staan. Het Nieuwe Werken heeft iedereen aan het denken gezet over leiderschap. Hoe stuurt de manager 2.0?
Leiderschapskwaliteiten zijn steeds lager in de organisatie nodig. Elke ambtenaar moet zijn rol in het speelveld van actoren vervullen.

Burgerparticipatie moet opgenomen worden in beleid.
Daarnaast zal in 2012 worden getracht om de ervaringen van experimenten als crowdsourcing en communities op te nemen in de reguliere werkwijze van overheidsorganisaties. Kennis van specifieke groepen burgers zal meer en meer ingezet worden bij projecten en bij beleidsvorming. Van burgerparticipatie naar beleid 2.0. Een nieuwe stimulans voor burgerparticipatie, mits bestuurders zich realiseren dat het wel een andere aanpak vraagt.
Door de social media zien mensen wat ze zelf kunnen. Ondernemers en overheid moeten inspelen op de werknemers. Dan kan volgens het PR-bureau Edelman het vertrouwen herwonnen worden van de burger én kan de overheid een leidende rol gaan spelen bij het oplossen van de crisis.

Het vertrouwen in de overheid daalt. Zal het vertrouwen weer stijgen wanneer de overheid zich herpakt en leiderschap gaat tonen. Of wanneer burgers en de kennis die zij hebben beter wordt ingezet in het maken van beleid? Het vertrouwen zal terug komen wanneer men gaat verbinden. Een eenvoudig concept: gebruik de kennis van de medewerker.

Er zijn vele kansen en mogelijkheden om de uitgaven te verlagen, efficiënter te werken en bestaande kennis beter te benutten. Bezuinigingen en inkrimping van de overheid zullen het thema blijven in 2012. Maar wat zal de trend worden in 2012? Zijn de bezuinigingen een stimulans om de kansen van de overheid 2.0 te benutten of juist een belemmering? Dat wordt de cruciale vraag voor dit jaar. Wat denk jij? Kom en discussieer mee op 8 en 9 mei in de Domkerk te Utrecht.

Naomi Wierts
Commissaris Public Relations
Landelijk Congres der Bestuurskunde

Bronnen:
- Berlo, D. van (04-01-2012). Trendrapport: 15 x overheid 2.0 in 2012. Geraadpleegd via www.republic.nl
- Eijsvoogel, J. (28-01-2012). In de hele wereld vertrouwt men ‘iemand als ik’ meer dan regering. NRC Handelsblad, p. 8
- Redacteur onbekend (23-01-2012). Geloof in overheid daalt. NRC Handelsblad, p. 11

Steven de Waal

Hij is actief in vele maatschappelijke functies in de stad Utrecht, onder andere als voorzitter van de St. Aandelen FC Utrecht en in nationale circuits, onder andere in de landelijke PvdA (partijbestuur 2001-2005; voorzitter adviescie Zorgstelsel). Hij is sinds kort lid van het bestuur van de Vereniging voor Bestuurskunde.

Drs. S.P.M. de Waal  - Oprichter en voorzitter Public SPACE Foundation  www.publicspace.eu

In 1999 werd Jacqueline Cramer benoemd tot kroonlid van de Sociaal-Economische Raad, wat zij bleef tot 2007. Hierna volgde van 2007 tot 2010 de functie minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer en maakte zij deel uit van het kabinet-Balkenende IV. Nog steeds is zij lid van de Partij van de Arbeid. Daarnaast nam zij zitting in een groot aantal raden, besturen, projectgroepen en adviescolleges in het bedrijfsleven, bij de overheid en het onderwijs. Mevrouw Cramer keerde na haar ministerschap terug naar de wetenschap. Zij is momenteel hoogleraar Duurzaam Innoveren aan de Universiteit Utrecht. Eerder is zij hoogleraar geweest in Amsterdam, Tilburg en Rotterdam. Hier spant ze zich in om onderwijs en onderzoek op het gebied van innovatie te combineren met duurzaamheid en zij richt zich hierbij vooral op entrepreneurship. Ook is zij per 1 januari 2011 benoemd als directeur van het Utrechtse Centrum voor Aarde en Duurzaamheid (UCAD).

De vraag naar de houdbaarheid van de verzorgingsstaat gaat in Engeland gepaard met een door Cameron ingestoken politiek discours over ‘Big Society’. Een ideologisch getint debat over de toekomstige inrichting van de maatschappij en de rol die maatschappelijke actoren daarbij zouden moeten vervullen. Nog los van de vraag van wat ik er op inhoudelijke gronden van vind mis ik zo’n debat in Nederland. Hier lijkt het vooral en alleen over bezuinigen te gaan op de publieke sector.

En zo kwam het dat het idee van ‘Big Society’ mij nog in de stand van de LCB mobiliseerde tot het nemen van een initiatief in de vorm van het schrijven een blog. Ik kies voor de invulling ervan voor ‘sociaal ondernemerschap’ als invalshoek. Omdat ik denk dat sociaal ondernemerschap in de kern gaat over het creëren van publieke waarden naast het realiseren van economische doelen. En daarmee zijn sociaal ondernemers in potentie krachtige actoren als het gaat om het nemen van maatschappelijk initiatief. En omdat ik denk dat de overheid een bijdrage te leveren heeft aan deze sector, anders dan louter terug te treden en daarmee ruimte te laten voor de ‘invisible hand’.

Voorbeelden van sociaal ondernemers zijn er te kust en te keur. Wat te denken van een organisatie als valid express; een op commerciële basis gerunde pakket bezorgdienst voor en door mensen met een lichamelijke handicap of liever in de woorden van de initiatiefneemster; mensen met een ‘lastig lichaam’. In plaats van een leven in de Wajong, volwaardige deelname aan het arbeidsproces. Of de beweging rond het verlenen van micro-kredieten, van vernieuwing in de context van typische ontwikkelingsproblematiek in verre buitenlanden, nu ook een reële mogelijkheid voor Nederlandse ondernemers die anders niet of nauwelijks aan het benodigde geld voor de start van hun bedrijf kunnen komen.

Over een eensluidende definitie wat een sociaal ondernemer is, is de discussie in de literatuur niet uitgewoed, en dat is maar goed ook. Zelf hanteer ik de volgende omschrijving als werkdefinitie: een sociaal ondernemer is een ondernemer die maatschappelijke en economische doelen in de missie van zijn/haar organisatie heeft opgenomen met het primaat bij de maatschappelijke doelen. Dus niet als het financieel een tandje minder gaat even wat minder doen aan het creëren van maatschappelijke waarde(n). Het kan daarbij gaan om maatschappelijke organisaties die nieuwe vormen vinden om onafhankelijk(er) van subsidies te worden, bijvoorbeeld door in te spelen op marktfalen. En vaker nog om mensen die met hun ondernemerschap radicaal het verschil willen maken in termen van het creëren van een betere wereld. In dat laatste geval gaat het om systeem transformatie, om nieuwe oplossingen voor maatschappelijke uitdagingen. Om dit te kunnen zullen sociaal ondernemers nieuwe business concepten moeten ontwikkelen en in de sociale markt zetten. En ze zullen vaker ook tegen de gevestigde belangen in moeten opereren om de oorzaken van de problemen op andere, meer innovatieve manier weg te nemen.

Recent bracht McKinsey Nederland de resultaten van een onderzoek naar de sociaal entrepeneurship sector uit met als titel ‘Opportunities for the Dutch Social Enterprise Sector’. In het onderzoek is aan meer dan 700 sociaal ondernemers gevraagd naar hun behoeften aan ondersteuning in de respectievelijke fasen in de levensloop van hun onderneming. Opvallend is dat er vooral behoefte lijkt te bestaan aan ondersteuning bij de opschaling van start-up naar groeifase. Deze behoefte is drieledig en bestaat uit een behoefte aan financiële ondersteuning, management ondersteuning en wetgeving. Het verkrijgen van krediet is bijvoorbeeld voor sociaal ondernemers die werken met een zogenaamde triple bottom-line een hele opgave. Immers een deel van de outcome van hun bedrijvigheid is niet in geld uit te drukken en dat maakt het inschatten van de risico’s voor traditionele kredietverschaffers (banken en investeerders) moeilijk. Veel sociaal ondernemers starten vanuit een ideaal en er blijkt met name bij doorgroei behoefte te zijn aan ondersteuning bij de bedrijfsmatige aspecten.

Sociaal ondernemers opereren bijvoorbeeld vaak in een multistakeholder omgeving met alle uitdagingen die daarbij horen als het om groei gaat. Anders dan in ons omringende landen, is er in Nederland geen rechtspersoon die tegemoet komt aan de specifieke behoeften bijvoorbeeld op het fiscaal gebied die sociaal ondernemerschap met zich meebrengt.

Het zal dan ook niet verbazen dat in het genoemde rapport een aantal aanbevelingen geformuleerd worden richting het ontwikkelen van een ondersteuningsstructuur voor de nieuwe sector. Vanuit die ondersteuningsstructuur kan dan een lobby richting geldschieters en wetgever georganiseerd worden.

En hier is Engeland zeker een inspiratie als het gaat om de vraag hoe je zoiets zou kunnen inrichten. Rond de eeuwwisseling is bijvoorbeeld UnLtd opgezet. Deze organisatie beheert een trustfund van waaruit sociaal ondernemers leningen kunnen krijgen. Er zijn in de afgelopen 10 jaar 10.000 bedrijven en community projecten ondersteund met leningen, maar ook met training op maat. ‘Big Society’ in full swing zo gezegd.

Het is interessant om te bekijken welke rol de Britse overhe(i)d(en) spelen bij deze ontwikkelingen. Niet om dat dan te kopiëren naar de Nederlandse context, maar om het debat te stimuleren wat de rol van de Nederlandse overheid zou moeten of kunnen zijn bij het stimuleren van deze nieuwe sector. Want een terugtrekkende overheid maakt nog geen ‘Big Society’.

Peter Linde
o.a. docent vak social entrepreneurship as challenge
Initiator Social Entrepreneurship Lab
Utrechtse School voor Bestuurs- en Organisatiewetenschap

De vraag naar de houdbaarheid van de verzorgingsstaat gaat in Engeland gepaard met een door Cameron ingestoken politiek discours over ‘Big Society’. Een ideologisch getint debat over de toekomstige inrichting van de maatschappij en de rol die maatschappelijke actoren daarbij zouden moeten vervullen. Nog los van de vraag van wat ik er op inhoudelijke gronden van vind mis ik zo’n debat in Nederland. Hier lijkt het vooral en alleen over bezuinigen te gaan op de publieke sector.

En zo kwam het dat het idee van ‘Big Society’ mij nog in de stand van de LCB mobiliseerde tot het nemen van een initiatief in de vorm van het schrijven een blog. Ik kies voor de invulling ervan voor ‘sociaal ondernemerschap’ als invalshoek. Omdat ik denk dat sociaal ondernemerschap in de kern gaat over het creëren van publieke waarden naast het realiseren van economische doelen. En daarmee zijn sociaal ondernemers in potentie krachtige actoren als het gaat om het nemen van maatschappelijk initiatief. En omdat ik denk dat de overheid een bijdrage te leveren heeft aan deze sector, anders dan louter terug te treden en daarmee ruimte te laten voor de ‘invisible hand’.

Voorbeelden van sociaal ondernemers zijn er te kust en te keur. Wat te denken van een organisatie als valid express; een op commerciële basis gerunde pakket bezorgdienst voor en door mensen met een lichamelijke handicap of liever in de woorden van de initiatiefneemster; mensen met een ‘lastig lichaam’. In plaats van een leven in de Wajong, volwaardige deelname aan het arbeidsproces. Of de beweging rond het verlenen van micro-kredieten, van vernieuwing in de context van typische ontwikkelingsproblematiek in verre buitenlanden, nu ook een reële mogelijkheid voor Nederlandse ondernemers die anders niet of nauwelijks aan het benodigde geld voor de start van hun bedrijf kunnen komen.

Over een eensluidende definitie wat een sociaal ondernemer is, is de discussie in de literatuur niet uitgewoed, en dat is maar goed ook. Zelf hanteer ik de volgende omschrijving als werkdefinitie: een sociaal ondernemer is een ondernemer die maatschappelijke en economische doelen in de missie van zijn/haar organisatie heeft opgenomen met het primaat bij de maatschappelijke doelen. Dus niet als het financieel een tandje minder gaat even wat minder doen aan het creëren van maatschappelijke waarde(n). Het kan daarbij gaan om maatschappelijke organisaties die nieuwe vormen vinden om onafhankelijk(er) van subsidies te worden, bijvoorbeeld door in te spelen op marktfalen. En vaker nog om mensen die met hun ondernemerschap radicaal het verschil willen maken in termen van het creëren van een betere wereld. In dat laatste geval gaat het om systeem transformatie, om nieuwe oplossingen voor maatschappelijke uitdagingen. Om dit te kunnen zullen sociaal ondernemers nieuwe business concepten moeten ontwikkelen en in de sociale markt zetten. En ze zullen vaker ook tegen de gevestigde belangen in moeten opereren om de oorzaken van de problemen op andere, meer innovatieve manier weg te nemen.

Recent bracht McKinsey Nederland de resultaten van een onderzoek naar de sociaal entrepeneurship sector uit met als titel ‘Opportunities for the Dutch Social Enterprise Sector’. In het onderzoek is aan meer dan 700 sociaal ondernemers gevraagd naar hun behoeften aan ondersteuning in de respectievelijke fasen in de levensloop van hun onderneming. Opvallend is dat er vooral behoefte lijkt te bestaan aan ondersteuning bij de opschaling van start-up naar groeifase. Deze behoefte is drieledig en bestaat uit een behoefte aan financiële ondersteuning, management ondersteuning en wetgeving. Het verkrijgen van krediet is bijvoorbeeld voor sociaal ondernemers die werken met een zogenaamde triple bottom-line een hele opgave. Immers een deel van de outcome van hun bedrijvigheid is niet in geld uit te drukken en dat maakt het inschatten van de risico’s voor traditionele kredietverschaffers (banken en investeerders) moeilijk. Veel sociaal ondernemers starten vanuit een ideaal en er blijkt met name bij doorgroei behoefte te zijn aan ondersteuning bij de bedrijfsmatige aspecten.

Sociaal ondernemers opereren bijvoorbeeld vaak in een multistakeholder omgeving met alle uitdagingen die daarbij horen als het om groei gaat. Anders dan in ons omringende landen, is er in Nederland geen rechtspersoon die tegemoet komt aan de specifieke behoeften bijvoorbeeld op het fiscaal gebied die sociaal ondernemerschap met zich meebrengt.

Het zal dan ook niet verbazen dat in het genoemde rapport een aantal aanbevelingen geformuleerd worden richting het ontwikkelen van een ondersteuningsstructuur voor de nieuwe sector. Vanuit die ondersteuningsstructuur kan dan een lobby richting geldschieters en wetgever georganiseerd worden.

En hier is Engeland zeker een inspiratie als het gaat om de vraag hoe je zoiets zou kunnen inrichten. Rond de eeuwwisseling is bijvoorbeeld UnLtd opgezet. Deze organisatie beheert een trustfund van waaruit sociaal ondernemers leningen kunnen krijgen. Er zijn in de afgelopen 10 jaar 10.000 bedrijven en community projecten ondersteund met leningen, maar ook met training op maat. ‘Big Society’ in full swing zo gezegd.

Het is interessant om te bekijken welke rol de Britse overhe(i)d(en) spelen bij deze ontwikkelingen. Niet om dat dan te kopiëren naar de Nederlandse context, maar om het debat te stimuleren wat de rol van de Nederlandse overheid zou moeten of kunnen zijn bij het stimuleren van deze nieuwe sector. Want een terugtrekkende overheid maakt nog geen ‘Big Society’.

Peter Linde
o.a. docent vak social entrepreneurship as challenge
Initiator Social Entrepreneurship Lab
Utrechtse School voor Bestuurs- en Organisatiewetenschap